Biləsuvar rayonu. Ərazisi - 1360 km2. Əhalisinin sayı - 105,1 min nəfər. Yaşayış məntəqələrinin sayı - 1 şəhər və 25 kənd. Əhali sıxlığı – 72 nəfər/km2. Iqtisadi rayon - aran (iqtisadi rayonu). Nəqliyyat vasitəsinin kodu - 12. Telefon kodu – 2529-5-xx-xx. Poçt kodu (Mərkəzi PŞ) - AZ 1300. Biləsuvar rayonu Azərbaycan Respublikasının zəngin tarixi keçmişi olan ərazilərdən biridir. Biləsuvarın qədimliyini sübut edən 10 arxeoloji abidə və orta əsrlərə aid olan memarlıq abidəsi olan Şəhriyar qalası hələ də öz tədqiqatlarını gözləyir. 1288-1290-cı illərdə Qızıl Ordu qoşunlarının Azərbaycana hücumu zamanı Elxani hökmdarı Arqun xanım (1282-1291) hərbi düşərgəsi Biləsuvarda idi. Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının ikinci cildində Biləsuvar rayonu haqqında verilmiş məlumatda qeyd edilir ki, "Biləsuvar, Piləsuvar - Azərbaycanda şəhər tipli orta əsr yaşayış məntəqəsidir. İran tarixçisi Həmdullah Qəzvininin məlumatına görə Biləsuvaı X əsrdə Büveyhi əmiri Piləsuvar saldırmışdır". XIV əsr feodal çəkişmələri nəticəsində tənəzzülə uğrayan Biləsuvar şəhəri 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsinə əsasən iki hissəyə bölündükdən sonra bir hissəsi İranda qalmışdır. Rusiya imperiyası daxilin-də qalan hissəsinin əhalisi 1914-cü ildə Rusiya imperiyası cənub sərhədlərini keçilməz etdikdən sonra səhəddən 20-40 km kənarda ruslar üçün salınmış yaşayış məntəqələrinə və digər ərazilərə köçürülmüşdür. Nəticədə vaxtilə Rusiyadan köçürülmüş əhalinin məskun-lşdığı Puşkin qəsəbəsi mərkəz olmaqla 1930-cu ildə Biləsuvar rayonu təşkil edilmişdir. 1938-ci ildə Biləsuvar adı dəyişdirilərək Puşkin rayonu adlandırılmışdır. 1963-cü ildə ərazisi Cəlilabad rayonu ilə birləşdirilmiş, 1964-cü ildən isə yenidən müstəqil rayon olmuşdur. SSRİ dövləti dağıldıqdan sonra 1991-ci ildən onun tarixi adı özünə qaytarılaraq Biləsuvar adlandırılmışdı. Sabir Nəsiroğlu adlı müəllifdən şərq aləminin tarixini və mədəniyyətini öyrənən "Həmşəhri" cəmiyyəti tərəfindən nəşr olunmuş "Sehrli diyarın sirri" adlı qısaldılmış tarixi monoqrafiyasında və "Həməşəradan gələn səslər" kitabında Biləsuvarın taixi ilə bağlı maraqlı məlumatlar çoxdur. Müəllif tarixi mənbələrə istinad edərək yazır ki, Muğanda xəzərlər, massagetlər və s. tayfalarla yanaşı bilyər və suvarlar da yaşamışdır. O, belə bir nəticəyə gəlir ki, Biləsuvar iki tayfanın - bolqar və suvarların cəmlənib düşmən qarşısında qəhrəmancasına vuruşduğu yer mənasını verir. Daha sonra müəllif qeyd edir ki, "Atlı əsgərlərin və çaparların keçid yeri" toponimi Biləsuvarın toponiminə uyğun gəlir. Biləsuvar toponimin "Belə", "Su", "Var" sözlərindən yarandığını qeyd edənlər də var. Yerli əhali də bu fikrə daha çox üstünlük verir. Bu gün Biləsuvar müstəqil Azərbaycanın inkişaf etmiş yaşayış məntəqələrindən sayılır. Biləsuvar rayonu-nun ərazisi Muğan düzünün cənub-qərb və cənub hissəsini tutur. Ərazisi şimaldan İmişli rayonu ilə 53 km, şimal-qərbdən Saatlı rayonu ilə 23 km, Sabirabad rayonu ilə 20 km, şərqdən Salyan rayonu ilə 23 km, Neftçala rayonu ilə 4 km, cənubdan Cəlil-abad rayonu ilə 54 km, qərbdən isə İran İslam Republikası ilə 64 km məsafədə həmsərhəd olmaqla, ümumi sərhəd dairə-sinin uzunluğu 241 km-dir. Biləsuvar beynəl-xalq gömrük keçid məntəqəsi rayon ərazisində yerləşir. Rayonun ərazisi 1360 kv. kilometrdir. Tarixi araşdırmalar göstərir ki, Biləsuvar rayonunun ərazisindən keçən indiki Bolqar çayı kimi tanınan Biləsuvar çayı bir neçə adla adlandırılmışdır. İran ərazisində bu çayı cürbəcür - Şənbəçay, Adnabazarçay, Bəylər çayı, Şirinsu, Qələbə çayı və s. kimi adlandırmışlar. Amma rəsmi xəritələrdə bu çayın adı həmişə Bolqar çayı kimi göstərilir.
» » İranda ortaya çıxan Ermənistana məxsus “Boeing”in sirri - ARAŞDIRMA

İranda ortaya çıxan Ermənistana məxsus “Boeing”in sirri - ARAŞDIRMA



    Müəyyən müddət keçib, amma Ermənistanda qeydiyyatdan keçmiş Amerika istehsalı olan “Boeing” təyyarəsinin İran ərazisində necə peyda olduğunu aydınlaşdırmaq hələ də mümkün deyil. Həm Ermənistan Mülki Aviasiya, həm də təyyarənin qeydiyyata alındığı “Fly Armenia Airways” şirkəti bütün sorğulara eyni cavabı verir: “Araşdırma aparılır və əlavə məlumat olduğu halda açıqlanacaqdır”. Ermənistan hələ “aydınlaşdırılmaqda” olarkən, ABŞ bu məsələdə iştirak edən bütün tərəfləri təyyarənin yerini və statusunu dərhal aydınlaşdırmağa çağırır. ABŞ qanunlarına görə, Amerika istehsalı olan təyyarələrin və təyyarələrin ehtiyat hissələrinin verilməsi və ya digər şəraitdə İrana tədarük olunması qadağandır. ABŞ-ın Ermənistandakı səfirliyi “Amerikanın Səsi” sorğusuna cavab olaraq bu cür fəaliyyətlərə cəlb edilən strukturların ABŞ sanksiyalarına məruz qala biləcəyini söyləyib.

     Daha öncə “Fly Armenia Airways” şirkəti icarəyə götürülmüş B737-300 təyyarəsinə Estoniyanın paytaxtı Tallin şəhərində texniki xidmət göstərildiyini, bundan sonra texniki xidmətə davam etmək üçün 12-22 fevral tarixlərində Ukraynanın “Hostomel” Hava Limanına uçmasının planlaşdırıldığını açıqlamışdı. Ancaq təyyarə 20 fevral tarixində havaya qalxmış və bilinməyən bir səbəblə İrana təcili eniş edib.

“Fly Armenia” şirkəti rəsmi açıqlamasında Tallindən havaya qalxdığını və “Hostome”" istiqamətinə uçmalı olduğunu açıqlayıb.

Ancaq “Hostomel”dən nə qədər yan uçduğunu və “Hostomel”də eniş etmək üçün də heç bir trayektoriyasının olmadığını görürük. Əgər eniş etmək niyyətində olsaydı, gələr eniş edərdi, bir müddət oturar, daha sonra uçuş trayektoriyasından sapa bilərdi.

    ЕK-FAA qeydiyyatı ilə uçuş tarixini onlayn uçuşları izləyən veb saytlar vasitəsilə araşdırmağa çalışdıq. Təyyarə Ermənistanda qeydiyyata alınmadan əvvəl Litvanın “GetJet Airlines” şirkəti tərəfindən qeydiyyata alınıb və axtarış nəticəsində təyyarənin son uçuşunu 6 aprel 2020-ci ildə həyata keçirdiyi məlum olub. Bundan sonra Ermənistanda “Fly Armenia Airways” reyestrində qeydiyyata alınıb. 1 fevral tarixinə olan məlumata əsasən Ermənistanda 19 təyyarə qeydiyyata alınıb. Həmin təyyarə isə 30 dekabr tarixində 20 avqust 2025-ci ilə qədər qeydiyyata alınıb.

    Ermənistanda qeydiyyatdan keçdikdən sonra təyyarə istismara veriməyib, ilk uçuş isə məhz 19 fevral tarixində Varna istiqamətinə olub. Oradan, 20 fevral tarixində B737-300 təyyarəsi Türkiyə üzərindən uçuş edərək, İrana doğru yola çıxıb və “Mehrabad” hava limanına eniş edib. Kiyev ilə Tehran arasındakı məsafə birbaşa xətt üzrə 2346 km, uçuş müddəti 3 saat 25 dəqiqə təşkil edir. İstintaq bir neçə gündür naməlum səbəblərdən bu dərəcədə uçuş trayektoriyasından kənara çıxılmasının cavabını axtarmağa çalışır.

Təyyarəni geri qaytarmağın mümkün olub-olmayacağını hələ bir kənara qoyaq. Əlbəttə, bunun nəticələrini Amerika tərəfi edəcək. Hər şeydən asılı olmayaraq, etibar məsələsi artıq yoxdur. Avropa İttifaqına gedən erməni təyyarələri onsuz da qara siyahıdadır.

    İndi Ermənistan Amerika sanksiyalarına məruz qala bilər. Ümumiyyətlə ABŞ müstəsna hallarda dövlətlərə qarşı, amma bir qayda olaraq çox vaxt konkret şəxslərə və ya təşkilatlara qarşı sanksiyalar tətbiq edir.

    Xatırladaq ki, artıq Ermənistanda fəaliyyət göstərən şirkətlərə, məsələn, Ermənistanda qeydiyyatdan keçmiş “Mahan Air” aviaşirkətinə və bir İran bankına qarşı sanksiyalar tətbiq edilib. Sanksiyalar, fəaliyyətdəki məhdudiyyətlərdən və hesabların bağlanmasından başlamış ailə üzvlərinin və onlarla əlaqəli olanların ABŞ-a girişinə qadağa qoyulmasına qədər dəyişə bilər.

    İran mətbuatının susması isə maraqlıdır.

    Üçüncü bir ölkədən təyyarə almaq üçün normal bir razılaşma, bəzi insanlar tərəfindən özbaşına fəaliyyət və ya Ermənistan səlahiyyətlilərinin xəbərdar olması ilə planlı bir satış olduğu, hələ dəqiq deyil. Yeri gəlmişkən, Ermənistan mülki aviasiyası tərəfindən edilən açıqlamada təyyarənin sərnişinsiz, pilotların isə əcnəbi olduğu qeyd edilib.

     Bir şey aydındır, Ermənistanda mülki aviasiya ətrafında yumşaq desək məsuliyyətsizlik mühiti formalaşıb, qurumun reytinqi gündən-günə azalır. Bu hadisə nəticəsində məsələdəki daha vacib “oyunçular”ın ortaya çıxmaması üçün, hətta tamamilə fərqli insanlar cəzalandırılması ehtimal oluna bilər.

     Hazırda Ermənistan hökumətin idarə etdiyi hər bir qurumda ümumi qarışıqlıq, xaos və məsuliyyətsizlik hökm sürür.
 
 
Mənbə: ordu.az
torpaq
   Şərhlər: 0
Şərh yaz





  • MƏDƏNİYYƏT
  • IDMAN
  • HƏRBİ
  • KRİMİNAL