Biləsuvar rayonu. Ərazisi - 1360 km2. Əhalisinin sayı - 105,1 min nəfər. Yaşayış məntəqələrinin sayı - 1 şəhər və 25 kənd. Əhali sıxlığı – 72 nəfər/km2. Iqtisadi rayon - aran (iqtisadi rayonu). Nəqliyyat vasitəsinin kodu - 12. Telefon kodu – 2529-5-xx-xx. Poçt kodu (Mərkəzi PŞ) - AZ 1300. Biləsuvar rayonu Azərbaycan Respublikasının zəngin tarixi keçmişi olan ərazilərdən biridir. Biləsuvarın qədimliyini sübut edən 10 arxeoloji abidə və orta əsrlərə aid olan memarlıq abidəsi olan Şəhriyar qalası hələ də öz tədqiqatlarını gözləyir. 1288-1290-cı illərdə Qızıl Ordu qoşunlarının Azərbaycana hücumu zamanı Elxani hökmdarı Arqun xanım (1282-1291) hərbi düşərgəsi Biləsuvarda idi. Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının ikinci cildində Biləsuvar rayonu haqqında verilmiş məlumatda qeyd edilir ki, "Biləsuvar, Piləsuvar - Azərbaycanda şəhər tipli orta əsr yaşayış məntəqəsidir. İran tarixçisi Həmdullah Qəzvininin məlumatına görə Biləsuvaı X əsrdə Büveyhi əmiri Piləsuvar saldırmışdır". XIV əsr feodal çəkişmələri nəticəsində tənəzzülə uğrayan Biləsuvar şəhəri 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsinə əsasən iki hissəyə bölündükdən sonra bir hissəsi İranda qalmışdır. Rusiya imperiyası daxilin-də qalan hissəsinin əhalisi 1914-cü ildə Rusiya imperiyası cənub sərhədlərini keçilməz etdikdən sonra səhəddən 20-40 km kənarda ruslar üçün salınmış yaşayış məntəqələrinə və digər ərazilərə köçürülmüşdür. Nəticədə vaxtilə Rusiyadan köçürülmüş əhalinin məskun-lşdığı Puşkin qəsəbəsi mərkəz olmaqla 1930-cu ildə Biləsuvar rayonu təşkil edilmişdir. 1938-ci ildə Biləsuvar adı dəyişdirilərək Puşkin rayonu adlandırılmışdır. 1963-cü ildə ərazisi Cəlilabad rayonu ilə birləşdirilmiş, 1964-cü ildən isə yenidən müstəqil rayon olmuşdur. SSRİ dövləti dağıldıqdan sonra 1991-ci ildən onun tarixi adı özünə qaytarılaraq Biləsuvar adlandırılmışdı. Sabir Nəsiroğlu adlı müəllifdən şərq aləminin tarixini və mədəniyyətini öyrənən "Həmşəhri" cəmiyyəti tərəfindən nəşr olunmuş "Sehrli diyarın sirri" adlı qısaldılmış tarixi monoqrafiyasında və "Həməşəradan gələn səslər" kitabında Biləsuvarın taixi ilə bağlı maraqlı məlumatlar çoxdur. Müəllif tarixi mənbələrə istinad edərək yazır ki, Muğanda xəzərlər, massagetlər və s. tayfalarla yanaşı bilyər və suvarlar da yaşamışdır. O, belə bir nəticəyə gəlir ki, Biləsuvar iki tayfanın - bolqar və suvarların cəmlənib düşmən qarşısında qəhrəmancasına vuruşduğu yer mənasını verir. Daha sonra müəllif qeyd edir ki, "Atlı əsgərlərin və çaparların keçid yeri" toponimi Biləsuvarın toponiminə uyğun gəlir. Biləsuvar toponimin "Belə", "Su", "Var" sözlərindən yarandığını qeyd edənlər də var. Yerli əhali də bu fikrə daha çox üstünlük verir. Bu gün Biləsuvar müstəqil Azərbaycanın inkişaf etmiş yaşayış məntəqələrindən sayılır. Biləsuvar rayonu-nun ərazisi Muğan düzünün cənub-qərb və cənub hissəsini tutur. Ərazisi şimaldan İmişli rayonu ilə 53 km, şimal-qərbdən Saatlı rayonu ilə 23 km, Sabirabad rayonu ilə 20 km, şərqdən Salyan rayonu ilə 23 km, Neftçala rayonu ilə 4 km, cənubdan Cəlil-abad rayonu ilə 54 km, qərbdən isə İran İslam Republikası ilə 64 km məsafədə həmsərhəd olmaqla, ümumi sərhəd dairə-sinin uzunluğu 241 km-dir. Biləsuvar beynəl-xalq gömrük keçid məntəqəsi rayon ərazisində yerləşir. Rayonun ərazisi 1360 kv. kilometrdir. Tarixi araşdırmalar göstərir ki, Biləsuvar rayonunun ərazisindən keçən indiki Bolqar çayı kimi tanınan Biləsuvar çayı bir neçə adla adlandırılmışdır. İran ərazisində bu çayı cürbəcür - Şənbəçay, Adnabazarçay, Bəylər çayı, Şirinsu, Qələbə çayı və s. kimi adlandırmışlar. Amma rəsmi xəritələrdə bu çayın adı həmişə Bolqar çayı kimi göstərilir.
» » » Yazarlarımız

Yazarlarımız


BƏNÖVŞƏ
Bənövşə həmişə qışda gül açır
Ətiri-qoxusu aləmə saçır,
Boynumu əyərək, qıyğacı baxır,
Yazın gəlişini bildirən zaman.

Dağlarda daşların içində bitər,
Qarlı cığırların izində itir,
Dağın yamacında, hər yerdə bitər,
Yazın gəlişini bildirən zaman.

Yamaca çıxanda, gözüm qamaşır,
Bulağın suyunda hey aşır-daşır,
Yazın gəlişi qışla qarışır,
Yaz öz gəlişini bildirən zaman.

Bənövşə gələndə, qış geriləyir,
Yazın gəlişinə boynunu əyir,
Günəşin gəlməsinə o, gülümsəyir,
Yazın gəlişini bildirən zaman.

Bənövşə gözəldi, sevirəm mən də,
Yazın gəlişini belə görəndə,
Yamacda o gülü hərgün dərəndə,
Yazın gəlişini bildirən zaman.

Məşədi Əlifsən etsən də zikir,
Bənövşə həmişə boynunu bükür,
Yazın o vaxtı tez gəlib, keçir,
Yazın gəlişini bildirən zaman.
Məşədi Əlifağa

HAQQA ÇATACAĞIM BÖYÜK SƏHƏR VAR
Arzu olasaydı ümid ölərdi,
Ümid olmasaydı arzular yetim...
Sən mənim haqqımsan, mən sənin haqqın-
Səni gözləyirəm ay həqiqətim!.

Müəllifdən... 
Naqisliyin kökü kəsilən deyl,
O kökün pöhrəsi daha pis olur,
Min illər boyudur xeyirli-şərli,
Bu dünya necəydi eləcə durur...

Ağ qoç, qara  qoçla nağıldan keçib,
Həyatı görəndən bu belə olub.
Nə edək, adam var onun xəmiri
Yalanla, böhtanla, şərlə yoğrulub.

Hər şansı özüyçün qənimət sanıb,
Çapıb-çırpışdıran kəmfürsət nə çox...
Fəqət, haqq olana çatınca növbə,
Görürsən meydanda bir kimsənə yox.

Çoxu haqdan qaçır yalan tərəfə,
Kölgəyə çəkilib məqamı güdür,
... Qarışıqlıq salıb, yana çəklir,
Sonra da yaranan “tufanı” güdür.

Hiylə ümmanında balıq tək üzüb,
Böhtan dənizində təlim keçən var.
Hətta susayanda insan qanına,
Şərbət əvəzinə töküb içən var.

İnsan tək yaşamaq urvatdan düşür,
Ləyaqət, şəxsiyyət qəhətə çıxır.
Həqiqət adıyla sırınmışların,
Vaxtı keçir, neçəsi qələtə çıxır.

Belə insanların mövcudluğuna,
Necə dözür axı, necə bu dünya?!.
Belə zalımlara göz yumacasa, 
Biryolluq dağıla, uça bu dünya!.

Azıb bu tünlükdə itmək qorxusu,
Hər addım başında izləyir bizi...
Vallah, ürək ilə döyünmür daha,
Beyinlə döyünür insanın nəbzi...

Düşünə-düşünə, düşüncə itir-
“Salam”lı, “sağ ol”lu görüşlər saxta...
Sürəkli qəh-qəhə tutur məclsi,
Baxırsan, bəhsə-bəhs gülüşlər saxta...

Çoxu yarınmağın yolunu tapıb;
Boyun qucalamaq, təzim, qulluq-zad...
Saxta təbəssümlər lap adiləşib-
Necə də urfatsız olub bu həyat!..

“Qaçanı qovmazlar”-atalar deyib,
Ancaq ki, qovurlar bizim zamanda.
İçində boğulub haqsızlıqların,
Ümüdlə məhv olur lap bircə anda.

Arzusu qəlbinin yasına dönüb,
Özü öz “ölüsün” yuyandı qəlbim.
Vallah, belə getsə bir gün görəcəm,
Çərləyə-çərləyə dayandı qəlbim... .

Əgər mən yoxamsa, arzum da yoxdur-
Başına, gözünə döyməklə deyil.
Yoxluq – itkilərin ən ağrılısı –
Taleyi, qisməti söyməklə deyil.

Mənim öz “mənim” var özümdən qabaq,
O “məni” qoruyub saxlayam gərək.
“Məni” olmayanın mənliyi olmur-
“Məni” qürürumla bir sayam gərək.

Bəlkə varlığım da ani, ötəri,
Həyatda daima nə vardır axı?..
... Əlimi açıram Uca göylərə -
Ey Tanrım, çox görmə mənə sabahı!..

Çox görmə!.. Dözüm ver, səbr ver mənə,..
Hələ bilmədiyim çox nəsnələr var.
Haqqa çatacağım ümüdlər durur-
Haqqa çatacağım böyük səhər var!.

O səhərə qədər ömür ver mənə,
O səhərə qədər ömrümü uzat!.
O səhəri görüb haqqa qovuşsam...
Ondan sonra ölmək necə də rahat!..

Firudin Bağırov,
şair-rəssam 
torpaq
   Şərhlər: 0
Şərh yaz

Oxşar xəbərlər:




  • MƏDƏNİYYƏT
  • IDMAN
  • HƏRBİ
  • KRİMİNAL